Vanmorgen arriveerde onze haan na weken afwezigheid in speciale verpakking opnieuw in Puiflijk. Hij was prachtig opgeknapt en van een dun laagje bladgoud voorzien. Ook de pijnappel heeft een nieuw laagje bladgoud gekregen en het torenkruis bleek zorgvuldig gerestaureerd.
Voor het bestuur van de stichting was dit een bijzonder moment, een soort bekroning. Door de aannemer was zij er op attent gemaakt, dat het doorgaans gebruikelijk is om een aandenken voor het nageslacht in de pijnappel te doen. Dit is dan ook gebeurd: een kokertje met tekstrolletje en een twee-euromunt van 2026 is aan de binnenkant van de appel geplakt. Hiernaast ziet u de afbeeldingen hiervan.
Met een grote kraan is het geheel weer op de torenspits geplaatst. Voor de komende tientallen jaren staat de haan er weer fier en tevreden op zijn eigen plek. Of, zoals Johan van Os hem ooit liet zeggen:
Noot zal ik erg’s kunne aore Aes tusse Herre en Herrewaore Ik blef wis m’ne leste zucht In Pufl’k op de hucht.
Een stralende dag. Al vroeg was Rutten aanwezig met een flinke hoogwerker, met een bereik van bijna 60 meter. Smederij Bosman arriveerde even later met de torenspits en zorgvuldig ingepakte haan die heel voorzichtig werden uitgepakt, bewonderd en vervolgens klaar gemaakt voor installatie en montage.
Het bestuur van de Stichting had een tijdcapsule gemaakt, die samen met enkele muntstukken zorgvuldig in de bol onder de haan werden vastgelijmd. Boven op het torendak werd eerst de spits gemonteerd, daarna de bol die in de zon fel schitterde en als laatste de haan. Een bijzonder moment. Vervolgens werd de bliksemafleider aangesloten. Delen van de spits kregen nog een laatste verflaag. Een bewerkelijk karwei maar met een excellent resultaat. De totale klus om de prachtig gerestaureerde haan terug te plaatsen duurde ruim 2 uur. Met een flinke telelens kon ik het vastleggen alsof ik er heel dichtbij was. [Zie ook vorig nieuwsbericht.]
Ook in de toren zelf gebeurt nog heel veel. Op de eerste verdieping is de balustrade geplaatst, de tweede verdieping vordert ook en helemaal boven in de toren worden nu de galmborden geplaatst. Deze zijn ook gemaakt van Europees eiken dat prachtig past en kleurt bij de tufstenen buitenkant van de toren. Het is ook genieten van het uitzicht over wijds Puiflijk.
De aannemer heeft ons laten weten, dat vrijdag om 8.00 uur de haan weer op de toren wordt teruggezet.
Ongetwijfeld zal de haan er prachtig uitzien en weer glanzend vele jaren over Puiflijk en wijde omgeving uitkijken. Ook de bol daaronder is helemaal gerestaureerd. Een mooi moment, dat u misschien niet wilt missen.
Eerder maakten wij al melding van geruchten over de afwezigheid van de haan. Misschien heeft u er over gelezen in het september-nummer van Dorpskrant Puiflijk. Onder de kop ‘Puiflijks toezicht gemankeerd’ is onder meer te lezen:
Waar is dat beest gebleven Geen spoor of veer te bekennen Slechts geruchten komen tot leven Van nachtelijk lawaai in hokken en rennen Van een haan die grenzen overschrijdt.
Om te besluiten met:
Terug ermee op de Oude Toren tot in de eeuwen der eeuwigheid.
Nou, ter geruststelling, dat gaat vrijdag dus gebeuren.
Waarschijnlijk heeft u er al het een en ander over gelezen in het net verschenen september-nummer van Dorpskrant Puiflijk. Of anders wel in de Maas & Waal-editie van de Gelderlander. Tijdens het werk aan de terp zijn enkele bijzondere vondsten gedaan. Interessant, maar ook best wel vervelend.
Voor het bouwen van de keermuur en de nieuwe trap bij de terp van de Oude Toren moest op donderdag 20 augustus wat relatief ondiep graafwerk worden uitgevoerd, onder noodzakelijke archeologische begeleiding. De reële verwachting was, dat dit voorbereidend klusje in een halve dag klaar zou zijn, maar niets bleek minder waar. Al snel moest het werk extra langzaam en voorzichtig worden uitgevoerd, omdat vlak onder de oppervlakte iets werd aangetroffen. Uiteindelijk moest het werk zelfs helemaal worden stilgelegd om extra deskundigheid in te schakelen en verder onderzoek te doen. Interessant, dat wel, maar zeer vervelend voor het stichtingsbestuur dat terp en toren wil opknappen en geschikt wil maken als prachtige ontmoetingsplek voor het dorp.
Bijzondere vondsten
Als eerste kwam een oude muur bloot te liggen, gemaakt van tufsteen. Dezelfde steensoort waarmee de toren aan de buitenkant is bekleed. Nadat ook veel skeletmateriaal en een intact graf werd gevonden is het vermoeden gerezen dat deze muur onderdeel was van de ommuring van de laatmiddeleeuwse begraafplaats. Het graf zelf bleek van een kindje van ongeveer een half jaar oud te zijn dat heel eenvoudig gemaakt was door een aantal leistenen tegen de muur te zetten en het geheel door een leisteen af te dekken. Deze afdeksteen was duidelijk verschoven, waardoor de schedel te zien was. Heel aandoenlijk, hoe het skelet van dit kindje er na zoveel eeuwen nog bij ligt…
Iets verder werden twee niet-complete schedels aangetroffen, waarvan er een van een vier- à vijfjarig kind. De leeftijd kon worden vastgesteld omdat er nog melktandjes in de kaak zaten. De leeftijd van de andere schedel bleek niet vast te stellen. Het botmateriaal dat verderop werd gevonden was niet te herleiden tot een van deze schedels. Het was duidelijk allemaal in de loop der tijd door elkaar geraakt.
Nadat een week later het werk kon worden hervat, heel voorzichtig en onder het oog van zelfs twee archeologen, werden op de plek van de oude trap op ca. 10 cm onder de oppervlakte drie, voor zover zichtbaar waarschijnlijk intacte skeletten aangetroffen. Besloten werd deze niet uit te graven, maar zo goed mogelijk te beschrijven. Dat is inmiddels gebeurd en vervolgens zijn ze respectvol afgedekt, net als het eerder gevonden babygrafje. Zij zullen de komende eeuwen op hun oude plek bewaard blijven doordat de werkzaamheden er overheen zullen worden uitgevoerd..
De losse skeletresten en wat steenmateriaal zijn door de archeologen meegenomen en zullen straks – als het aan de stichting ligt – worden herbegraven binnen de contouren van het voormalig kerkgebouw op de terp.
Grote tegenvaller
Al dat archeologische onderzoek is weliswaar interessant, maar ook een onverwacht grote extra kostenpost door werkvertraging en vooral door de inzet van al die archeologen! Dit kost het stichtingsbestuur flinke kopzorgen, want waar het geld hiervoor te vinden? Natuurlijk wordt met het archeologisch bureau en de gemeente hierover overleg gevoerd; ook wordt al gedacht aan crowdfunding, een geldinzameling via internet. Hoogstwaarschijnlijk hoort u hier binnenkort meer over.
Vanochtend kon ik het storten van het beton fotograferen. Daar is heel wat voorbereidend werk aan vooraf gegaan, zoals te zien: een degelijke bekisting, aanbrengen van folie, wapening, enz.
Op de foto’s kunt u zien dat vanochtend eerst water en bladresten zorgvuldig werden verwijderd. Daarna werd het beton voorzichtig gestort. Om de vulling van het beton in de bekisting goed te krijgen, werd er getrild. Vervolgens werd het beton, zoals dat heet, afgereit, vlak afgewerkt en het teveel aan beton verwijderd.
Mooi om te zien; ik heb geprobeerd het zo goed mogelijk in beeld te brengen.
En ondertussen wordt er ook in de toren hard gewerkt. Trouwens, is het u opgevallen, dat de toren al weken zonder haan fier boven het dorp uitsteekt?… daar doen al enkele geruchten de ronde over…
Bent u lid van Rabobank Maas en Waal – Oost Betuwe? Dan mag u stemmen op drie deelnemende clubs en verenigingen hier in de buurt. Hoe? – hieronder leest u daar mee over.
Mogen wij op uw stem rekenen?
We hebben uw steun hard nodig. Elke stem helpt ons vooruit. Hoe meer stemmen, hoe meer geld voor Oude Toren Puiflijk. U kunt dus écht het verschil maken.
U kunt stemmen van 7 t/m 29 september
Houdt u er rekening mee, dat stemmen na 29 september niet meer mogelijk is? Tussen 5 en 19 oktober wordt de uitslag bekend gemaakt.
Het regende even flink toen ik de auto parkeerde bij De Lier. Bij de terp zijn drie heren aan het werk met de bekisting, de sleuf naast de terp is deels opgevuld met metselzand. Een flinke klus.
Ik loop door naar de toren en ga naar boven. Thijs medewerker van Van Tienen aannemersbedrijf B.V. is bezig met de ravelen. Hij vertelt mij, dat hij hoopt aanstaande maandag de eikenhouten vloer op de balken te kunnen aanbrengen. Daar zie ik ook naar uit, helemaal boven in de toren.
Hij laat mij even alleen, gaat pauzeren en ik probeer het bovenste deel van de toren van onderaf zo goed mogelijk in beeld te brengen. Door de ravelen heen zijn de galmgaten en het dak goed zichtbaar en ook de ladder die door de monumentenwacht gebruikt wordt om het torendak enz. te inspecteren.
De zware balken die in de uitsparingen in de binnenste muur zijn bevestigd zijn met cement aangeheeld. Het ziet er verzorgd uit en de balk zit zo muurvast.
Als je zo naar de muren en het metselwerk kijkt zie je veel ‘onregelmatigheden’, later aangebrachte openingen en mogelijk wat reparaties. Daardoor ziet het metselwerk uit oude tijden er soms wat onregelmatig uit. Maar het geheel is solide, gebouwd voor de eeuwigheid.
Ik ga voorzichtig naar beneden en ik geniet van de koffie die mij beneden door de terpwerkers wordt aangeboden.
Zoals Ton gisteren al opmerkte: niet alleen in de toren, maar ook “op de terp wordt hard gewerkt”. En dat is inderdaad het geval, want sinds vorige week woensdag kon het graafwerk worden voortgezet. Maar wel uiterst langzaam en voorzichtig. Twee (!) archeologen volgden met aandacht elk schep die in de grond werd gezet. En dat terwijl nog geen 40 cm. diep werd gegraven. Halverwege de middag waren de archeologische vondsten beschreven en veilig gesteld en zijn afspraken gemaakt over hoe we verder mogen gaan.
Nou, dat hoefden ze ons geen twee keer te zeggen.
Inmiddels is het graafwerk afgerond. Ook is de bekisting voor de trap op een stevige ondergrond in elkaar gezet. Het nodige voorwerk was al voor de zomervakantie op de PAX uitgevoerd met hulp van enkele leerlingen.
De komende dagen zal de bekisting worden gemaakt voor de fundering van keermuur en trap. Volgende week kan dan, als alles volgens plan verloopt, het beton worden gestort.
Onder het toeziend oog van menige voorbijganger,…de wandelaars van Seniorenvereniging Puiflijk……en de wijzen uit het Puiflijkse….…komt het met hulp van wat extra mankracht goed met de bekisting van de trap.
